MỘT SỐ Ý KIẾN VỀ KHOẢN 3 ĐIỀU 613 BỘ LUẬT DÂN SỰ

LS. Phan Thị Hải Anh

Bài viết đăng trên tạp chí Tòa án nhân dân số 10 năm 2004

Bồi thường thiệt hại trong trường hợp sức khoẻ bị xâm hại là một vấn đề quan trọng của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, là mối quan tâm không chỉ đối với những người trực tiếp tham gia quan hệ này mà còn là sự trăn trở của nhiều nhà nghiên cứu, xây dựng và áp dụng pháp luật trong nhiều năm qua.

Để làm cơ sở cho việc quyết định mức bồi thường và hình thức bồi thường, Bộ luật dân sự đã  qui định tương đối cụ thể cách xác định thiệt hại trong trường hợp sức khỏe bị xâm hại Điều 613, bao gồm:

- Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng phục hồi sức khoẻ và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị hại.

- Thu nhập thực tế bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại

- Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất, bị giảm sút của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần có người thường xuyên chăm sóc, thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại và khoản tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng, nếu có.

- Tuỳ từng trường hợp, Toà án quyết định buộc người xâm phạm đến sức khoẻ của người khác phải bồi thường một khoản tiền bù đắp về tinh thần mà người đó phải gánh chịu

Nội dung của Điều 613 Bộ luật dân sự nhìn chung đã phản ánh được tính nhân đạo trong tinh thần lập pháp của nhà nước ta. Tuy nhiên, qua quá trình nghiên cứu và áp dụng những qui định này trên thực tiễn, chúng tôi thấy có nhiều điểm còn bất cập, chưa thật sự đảm bảo được tính hợp lý và lợi ích chính đáng của các chủ thể trong quan hệ, đặc biệt là việc xác định thiệt hại trong trường hợp người bị xâm hại sức khoẻ dẫn đến mất khả năng lao động.

BLDS của nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam không qui định rõ thế nào là người bị mất khả năng lao động. Tuy nhiên, theo nội dung tại điều 7 - Qui tắc bảo hiểm tai nạn lao động - ta có thể hiểu đó là những trường hợp người bị hại có tỷ lệ thương tật từ 81% trở lên. Với thương tật như vậy, nạn nhân không còn khả năng tự lao động để nuôi sống bản thân mình và những người mà họ có nghĩa vụ cấp dưỡng. Vì vậy, để đảm bảo cho cuộc sống bình thường của những người này, bên cạnh khoản bồi thường như đối với các trường hợp khác được qui định tại khoản 1, khoản 2 và khoản 4 (Điều 613) BLDS, khoản 3 của điều luật này còn qui định người gây thiệt hại phải cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng.

Việc pháp luật qui định như vậy là nhằm bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của người bị thiệt hại, tuy nhiên, nội dung điều luật lại chưa thực sự đảm bảo được tính khả thi khi đưa vào áp dụng trong thực tiễn:

- Như chúng ta đã biết, một người khi thực hiện cấp dưỡng cho những người mình có nghĩa vụ cấp dưỡng thì mức cấp dưỡng không thể vượt quá khả năng thu nhập của họ. Tuy nhiên, nội dung khoản 2 Điều 613 Bộ luật dân sự đã xác định phần thu nhập bị mất của người bị thiệt hại là một khoản thiệt hại cần phải bồi thường. Ngoài ra, khoản 3 Điều 613 Bộ luật dân sự còn qui định người gây thiệt hại phải cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng. Như vậy, cách xác định thiệt hại trên đã vô tình buộc người gây thiệt hại phải bồi thường đến 2 lần cho một thiệt hại xảy ra. Điều này không phù hợp với nguyên tắc bồi thường tương đương, đồng thời trút lên vai người gây thiệt hại một trách nhiệm quá lớn mà việc thực hiện "toàn bộ và kịp thời" nghiã vụ đó trên thực tế là rất khó khăn.

- Mặt khác, trong trường hợp thiệt hại xảy ra đối với những người trước đó chưa hề có thu nhập thực tế nhưng hoàn toàn có khả năng tạo thu nhập trong tương lai như: học sinh, sinh viên, người chờ việc... thì cách xác định thiệt hại trên sẽ không bảo vệ được quyền lợi chính đáng của họ. Bởi lẽ, theo khoản 2 Điều 613 Bộ luật dân sự, do chưa có thu nhập thực tế nên họ không được hưởng khoản bồi thường dành cho thu nhập bị mất.

Mặt khác, tại khoản 3 Điều 613 chỉ qui định nghĩa vụ cấp dưỡng của người gây thiệt hại đối với những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng chứ việc cấp dưỡng cho bản thân người bị thiệt hại thì luật lại không qui định.

Chính vì vậy, trong trường hợp nói trên, người bị thiệt hại sẽ không được hưởng bất cứ sự đảm bảo nào về mặt lâu dài để duy trì cho cuộc sống sau này của họ - cuộc sống mà họ hoàn toàn có khả năng tự nuôi sống bản thân và gia đình bằng chính sức lao động của mình nếu thiệt hại không xảy ra.

Qua những phân tích trên, có thể thấy: Về mặt lý luận, cách xác định thiệt hại trong trường hợp sức khoẻ bị xâm hại dẫn đến mất khả năng lao động theo qui định tại Điều 613 Bộ luật dân sự là chưa hợp lý và thống nhất với nguyên tắc chung của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Về mặt thực tiễn, cách xác định thiệt hại như vậy hoặc sẽ đặt lên vai người gây thiệt hại một gánh nặng quá lớn hoặc sẽ không đảm bảo được lợi ích chính đáng của người bị thiệt hại.

Để giải quyết những điểm còn tồn tại nêu trên nhằm đảm bảo tốt hơn tính công bằng, hợp lý và khả thi trong việc xác định thiệt hại, Điều 613 Bộ luật dân sự nên sửa đổi theo hướng là “trường hợp người bị xâm hại sức khoẻ dẫn đến mất khả năng lao động không nên xác định thiệt hại đối với khoản thu nhập bị mất mà chỉ nên qui định người gây thiệt hại phải có nghĩa vụ cấp dưỡng cho người bị thiệt hại và những người mà người bị thiệt hại có nghiã vụ cấp dưỡng”.

Đây là một hướng giải quyết mang tính khả thi và tương đối hợp lý mặc dù trong trường hợp này người bị thiệt hại ít nhiều sẽ phải chịu thiệt thòi vì mức cấp dưỡng được xác định thường ít hơn so với mức sống cũng như thu nhập trước đó của họ. Tuy nhiên, xét về mặt thực tiễn, việc qui định như vậy, một mặt sẽ giải quyết được mâu thuẫn giữa nội dung của khoản 2 và khoản 3 Điều 613 Bộ luật dân sự, mặt khác cũng đảm bảo được quyền lợi tối thiểu của người bị thiệt hại trong trường hợp trước đó họ chưa có thu nhập thực tế.

Có thể nói xác định thiệt hại là một vấn đề khó, nhất là đối với những thiệt hại phi vật chất như : sức khoẻ, danh dự, tinh thần, tính mạng... chúng ta chỉ có thể xác định được một cách tương đối. Tuy nhiên, việc xây dựng và không ngừng hoàn thiện các qui định của pháp luật về vấn đề này nhằm đảm bảo đến mức tối đa quyền và lợi ích chính đáng của các chủ thể trong các quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và trường hợp bồi thường thiệt hại do sức khoẻ bị xâm hại nói riêng luôn là điều cần thiết.

Trên đây là một số ý kiến của chúng tôi về nội dung Điều 613 Bộ luật dân sự hiện hành, mong rằng trong lần sửa đổi Bộ luật dân sự tới đây những bất cập nêu trên sẽ được giải quyết./.